اعمال سیاستهای قهرآمیز و سرکوب سیستماتیکِ تولیدات فرهنگی، همخوانیها و انتشار آثار هنری-حماسی به زبان عربی در اقلیم اهواز، مصداق بارز و مستندِ نقض حقوق بنیادین بشر است. در معماری دستگاه سرکوب جمهوری اسلامی، زبان، هنر و تولیدات فرهنگی اقلیتهای اتنیکی فراتر از یک کنش طبیعیِ اجتماعی، به عنوان یک «تهدید امنیتیِ بالفعل» تفسیر میشود. تحلیل دادههای میدانی نشان میدهد که مأموریت سرکوب و خفهکردن صدای جامعهی هنری در احواز، بهطور انحصاری و سازمانیافته به سازمان اطلاعات بسیج و سپاه پاسداران (موسوم به ستاد خبری ۱۱۴) واگذار شده است.
۱. نقض حقوق اقلیتها و جرمانگاری هویت بومی
بر اساس ماده ۲۷ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی (ICCPR)، اقلیتهای قومی و زبانی حقِ غیرقابلسلب دارند تا از فرهنگ خاص خود متمتع شده و به زبان مادری خویش تکلم کنند. با این حال، سازمان اطلاعات سپاه با اتخاذ استراتژی «امنیتیسازی هویت»، هرگونه ابراز هویت مستقل عربی را در چارچوب مفاهیم کیفری نظیر «اقدام علیه امنیت ملی» جرمانگاری میکند. بازداشت شهروندان توسط مأموران ستاد خبری ۱۱۴، صرفاً به دلیل خواندن سرودهایی درباره زادگاه یا تعلقات فرهنگی، در عمل به معنای سلب حق حیات فرهنگی یک جامعه و پیشبردِ خشنِ سیاستهای یکسانسازی اجباری (آسیمیلاسیون) است.
۲. کارنامه ستاد خبری ۱۱۴ در سرکوب هنر؛ از سال ۲۰۰۵ تا کارزارهای اخیر
روند امنیتیسازی هنر و بازداشت سیستماتیک کنشگران فرهنگی در اقلیم اهواز پدیدهای نوظهور نیست. این کارزار حذفی بهطور مشخص از سال ۲۰۰۵ میلادی تشدید یافته و سازمان اطلاعات سپاه با هدفگذاریِ نقطهای روی خوانندگان آثار حماسی، تلاش کرده است تا شریانهای ارتباطی-فرهنگی جامعه را قطع کند. موارد مستندِ زیر، انحصار عاملیت این نهاد را در سرکوب هنرمندان اثبات میکند:
- ستار الخلیجی (۲۰۱۸): این هنرمند پس از سرودن و اجرای قطعهی حماسی «جنود الوطن» (سربازان وطن)، هدف یورش مستقیم نیروهای اطلاعات سپاه قرار گرفت و به بازداشتگاههای مخفی این نهاد منتقل شد. بازجویان ستاد ۱۱۴ با اعمال فشارهای فراقانونی، وی را بهطور مطلق از اجرای هرگونه اثر حماسی در آینده محروم و با ممنوعالکاریِ مادامالعمر مواجه کردند.
- هیثم علی سعیداوی (۲۰۱۹): پس از تولید و انتشار سرود «حدود الوطن» (مرزهای وطن)، سازمان اطلاعات سپاه در یک اقدام مبتنی بر مجازات دستهجمعی، نه تنها این خواننده، بلکه تمامی کادر فنی و فعالانِ همکار در تولید این اثر را بازداشت کرد. هیثم علی سواری نیز پس از تحمل حبس و بازجویی در ستاد ۱۱۴، با ممنوعیت کاملِ فعالیت هنری روبهرو شد.
- علی حمدی صالح و همکاران (اواخر سال ۱۴۰۴): در ادامهی روند سرکوب هنر بومی، نیروهای اطلاعات سپاه، علی حمدی صالح و گروهی از کنشگران را منحصراً به دلیل اجرای ترانه «زلَمْنَه» (مردانِ ما) بازداشت و روانه بازداشتگاههای امنیتی کردند تا با ایجاد رعب، مانع از انتشار و همهگیری این اثر حماسی در میان افکار عمومی شوند.
- بازداشت فلهای عوامل سرود «از کارون تا زیتون» (موج اخیر): در تازهترین و بیسابقهترین اقدامِ حذفی، ستاد خبری ۱۱۴ تمامی زنجیرهی تولید و اجرای سرود حماسی «از کارون تا زیتون» را هدف قرار داد. در این بازداشتهای دستهجمعی، مأموران اطلاعات سپاه از شاعر و خواننده تا فیلمبردار و کادر فنی را ربوده و به سلولهای انفرادی منتقل کردند. این اقدام، نشاندهندهی هراس سیستماتیک این نهاد نظامی از شکلگیری هرگونه کارِ گروهیِ منسجم و شبکهسازی در حوزهی فرهنگ و هنر احواز است.
۳. سرکوب آزادی بیان و نقض حق تجمع مسالمتآمیز
موسیقی، اشعار بومی و تولیدات هنری، ابزارهایی مدنی و مسالمتآمیز برای بازتاب دردهای مشترک اجتماعی نظیر تبعیض سیستماتیک، حاشیهنشینی، بحران آب و مصادرهی اراضی هستند. سرودها و یزلههای عربی، به دلیل ریشهداشتن در حافظه تاریخی جمعی، ظرفیت بالایی برای خلق انسجام مدنی دارند. سازمان اطلاعات سپاه با درک این «قدرت بسیجکننده»، پیش از آنکه این همبستگیِ فرهنگی به تشکلیابی و سازماندهی مسالمتآمیزِ مدنی منتهی شود، آن را با یورشهای خشونتآمیز در نطفه خفه میکند. این استراتژیِ پیشدستانه (همانند بازداشت تمامی عوامل سازندهی یک نماهنگ)، نقضِ پنهان اما مؤثرِ حقِ بنیادینِ آزادی تجمعات و تشکلهای مسالمتآمیز است.
۴. بازداشتهای خودسرانه و همدستی نهاد قضایی
ستاد خبری ۱۱۴ برای حذف فیزیکی، تحمیل انزوای روانی و توجیهِ حبسِ طولانیمدتِ کنشگران فرهنگی، از تولیدات هنری به عنوان «مستندات جرم» سوءاستفاده میکند. بازجویان اطلاعات سپاه با استناد به خوانشِ یک سرود محلی و ارجاع پروندهها به دادگاههای انقلاب، اتهامات واهی و سنگینی نظیر «تبلیغ علیه نظام» یا «اقدام علیه امنیت ملی» را علیه هنرمندان طرحریزی میکنند. اعمال ممنوعالکاریهای دائمی و صدور احکامِ فرمایشی برای این افراد، به روشنی ثابت میکند که سیستم قضایی در پروندههای مربوط به اقلیم احواز، استقلال خود را از دست داده و عملاً به عنوان بازوی اجراییِ سازمان اطلاعات سپاه عمل میکند.
استنتاج و فراخوان اقدام فوری بینالمللی
محول شدن مأموریت سرکوبِ فرهنگ و هنر در اقلیم اهواز به یک نهادِ صرفاً نظامی-امنیتی (سازمان اطلاعات سپاه / ستاد خبری ۱۱۴)، نشاندهندهی بحرانِ مشروعیتِ سیستمی است که بقای خود را در گروِ سرکوب تنوع فرهنگی و حذف کامل صدای جامعهی مدنی میبیند. سازمان حقوق بشر کارون (KHRO) این روندِ سیستماتیک را مصداقِ غیرقابلانکارِ بازداشتهای خودسرانه و نقض فاحش حقوق فرهنگی و بشری میداند.
این سازمان رسماً از گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر ایران و گزارشگر ویژه در زمینه حقوق فرهنگی تقاضا دارد تا ضمن مستندسازیِ این رویهی سرکوبگرانه توسط سازمان اطلاعات سپاه، به وضعیت هنرمندان، فیلمبرداران، شاعران و تمامی کنشگران فرهنگیِ محبوس در اهواز رسیدگیِ فوری نموده و نهادهای نظامی مسئول را در قبال نقضِ تعهداتِ بینالمللیِ خود، ملزم به پاسخگویی سازند.